TÜMA Türkiye Üniversite Memnuniyet Araştırması

Yükseköğretim kurumlarının değerlendirilmesi uzun yıllardır araştırma performansı, bilimsel yayın üretkenliği, uluslararası görünürlük, akademik itibar ve mezun çıktıları gibi kurumsal göstergeler üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bu göstergeler önemli bilgiler sunmakla birlikte, öğrencilerin üniversite yaşamında doğrudan deneyimledikleri eğitim süreçlerini, akademik destek hizmetlerini ve kampüs yaşamını yansıtmamaktadır.

Son yirmi yılda yükseköğretim alanındaki araştırmalar, öğrencilerin üniversite deneyimlerinin yükseköğretim kalitesinin değerlendirilmesinde temel bilgi kaynaklarından biri olduğunu ortaya koymuştur. Bu doğrultuda birçok ülkede öğrenci deneyimini düzenli izleyen ulusal araştırmalar geliştirilmiştir: ABD'de National Survey of Student Engagement (NSSE), Birleşik Krallık'ta National Student Survey (NSS) ve Avustralya'da Student Experience Survey (SES) bu alandaki yaygın uygulamalar arasındadır.

TÜMA, uluslararası öğrenci memnuniyeti araştırmalarının benimsediği temel ilkelerden yararlanılarak Türkiye yükseköğretim sistemi için geliştirilmiş bağımsız bir değerlendirme modelidir. İlk kez 2016 yılında uygulanan araştırma, öğrencilerin üniversitelerini doğrudan deneyimleyen temel paydaşlar olduğu anlayışından hareket eder ve üniversiteleri öğrencilerin değerlendirmeleri üzerinden inceler.

Araştırmanın amacı, Türkiye'deki örgün lisans öğrencilerinin memnuniyet düzeylerini bilimsel yöntemlerle belirlemek ve üniversiteleri öğrencilerin değerlendirmeleri doğrultusunda karşılaştırılabilir göstergeler üzerinden değerlendirmektir.

TÜMA üniversiteleri yayın üretkenliği, atıf etkisi, uluslararası görünürlük veya kurumsal büyüklük üzerinden değerlendirmez. Bunun yerine öğrenim deneyimi, akademik destek, kampüs yaşamı, yönetsel hizmetler, öğrenme imkânları ve kişisel gelişim olanaklarına ilişkin memnuniyeti bütüncül biçimde ele alır. Amaç üniversiteleri ödüllendirmek veya cezalandırmak değil; öğrenci memnuniyetini artırmaya yönelik bilimsel ve veri temelli geri bildirim sağlamaktır.

TÜMA'nın yaklaşımı, öğrenci memnuniyeti ve yükseköğretim kalitesi alanındaki temel çalışmalar (Astin, 1993; Tinto, 1993; Kuh, 2009; Harvey, 2008) ile NSSE, NSS ve SES gibi uluslararası uygulamalar dikkate alınarak, ulusal gereksinimlerle birlikte geliştirilmiştir.

Uluslararası değerlendirme sistemlerinde metodoloji yalnızca göstergeleri listelemez; göstergelerin neyi ölçtüğünü, hangi veriye dayandığını, hangi kurumları kapsadığını, sonuçların nasıl hesaplandığını ve nasıl yorumlanması gerektiğini de tanımlar. TÜMA metodolojisi bu doğrultuda dört temel soruya yanıt verir:

TÜMA'nın evrenini Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören örgün lisans öğrencileri oluşturur. Araştırmaya yalnızca örgün lisans programlarında kayıtlı öğrenciler dahil edilir.

Her araştırma döneminde kapsanan üniversiteler ve örneklem bilgileri ilgili yılın teknik raporunda ayrıntılı açıklanır. Bir üniversitenin sonuçlarının raporlanabilmesi için o dönemde belirlenen örnekleme ve veri kalitesi ölçütlerini karşılaması gerekir. Yeterli kullanılabilir veri elde edilemeyen ya da bu ölçütleri karşılamayan kurumlar genel sıralamaya dahil edilmeyebilir veya raporda ayrı bir notla gösterilebilir.

TÜMA'da amaç mümkün olan en fazla sayıda öğrenciye ulaşmak değil, araştırma evrenini doğru temsil eden güvenilir bir örneklem oluşturmaktır. Üniversitelerin öğrenci sayıları, fakülte yapıları ve öğrenci profillerindeki farklılıklar dikkate alınarak kotalı örnekleme yöntemi kullanılır.

1. 01Üniversitelerin örgün lisans öğrenci sayılarına göre gruplandırılması.
2. 02Her grup için güven aralığı %95 ve hata payı %5 esas alınarak asgari örneklem büyüklüğünün belirlenmesi.
3. 03Cinsiyet ve fakülte/program dağılımlarına göre örneklem kotalarının oluşturulması.
4. 04Her dönemde örneklem planının güncel YÖK istatistiklerine göre yeniden oluşturulması.

Veriler, Öğrenci Memnuniyet Anketi aracılığıyla toplanır. Anket; 2016'daki literatür taraması, öğrenci odak grupları ve uzman panelleri sonucunda oluşturulan madde havuzuna dayanır. Pilot uygulamalar ile geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda nihai forma ulaşılmıştır.

Anket, 10'lu Likert tipi derecelendirme ölçeğine sahip olup toplam 60 maddeden oluşur. Her memnuniyet alanı 10 maddeyle ölçülür.

Araştırma çevrim içi yürütülür. Katılımcılara ÜniAr Katılımcı Veri Tabanı, ÜniAr web sayfası, öğrenci toplulukları ve diğer iletişim kanalları aracılığıyla ulaşılır.

1. 01Davet — Öğrencilere çeşitli kanallardan ulaşılır ve araştırmaya davet edilir.
2. 02Katılım ID'si — Her katılımcıya kişiye özel bir Anket Katılım ID'si gönderilir.
3. 03Bilgilendirilmiş onam — Başlamadan önce katılımcıdan onam alınır.
4. 04Qualtrics — Anket uygulamaları Qualtrics platformu üzerinden gerçekleştirilir.
5. 05Kalite izleme — Oturum bilgileri, cevaplama süreleri ve kontrol sorularıyla veri kalitesi desteklenir.

Bu unsurlarla mükerrer katılımların ve güvenilir olmayan cevap örüntülerinin azaltılması amaçlanır.

Araştırma tamamlandıktan sonra tüm veriler, analiz öncesinde sistematik bir kontrol ve temizleme sürecinden geçirilir. Bu, yalnızca teknik bir işlem değil; sonuçların güvenilirliğini ve karşılaştırılabilirliğini sağlayan temel bir aşamadır. Aşağıdaki kayıtlar nihai analiz dışında bırakılır:

Yalnızca kalite kontrol ölçütlerini karşılayan kayıtlar analizlere dahil edilir. Bu süreç tamamlandıktan sonra oluşturulan nihai veri seti, puanlama ve sıralama işlemlerinde kullanılır.

Üniversitelerin memnuniyet puanları, öğrencilerin anket maddelerine verdikleri cevaplar esas alınarak hesaplanır. Öğrencilerin değerlendirmeleri doğrudan kullanılır; puanlar üzerinde istatistiksel normalleştirme uygulanmaz.

TÜMA sonuçları, üniversitelerin öğrenciler tarafından nasıl değerlendirildiğini gösteren memnuniyet göstergeleridir. Bu nedenle araştırma performansı, uluslararası görünürlük, mezun başarısı veya mali kapasite göstergeleriyle karıştırılmamalıdır.

Genel memnuniyet puanı öğrencilerin bütüncül değerlendirmesini gösterirken; alan puanları üniversitenin hangi alanlarda güçlü olduğunu ve hangilerinde gelişime ihtiyaç duyabileceğini ortaya koyar. Sonuçlar tek başına bir hüküm değil, öğrenci memnuniyetine ilişkin veri temelli bir geri bildirim olarak değerlendirilmelidir.

Sıralamadaki konumlar yorumlanırken örneklem büyüklüğü, katılımcı profili, ilgili yılın veri toplama koşulları ve memnuniyet alanları birlikte dikkate alınmalıdır. Yıllar arası karşılaştırmalarda ilgili yılın teknik raporunda açıklanan kapsam ve örneklem bilgileri göz önünde bulundurulmalıdır.

Bu yıl TÜMA ailesine katılan TÜMA-ALAN, öğrenci memnuniyetini üniversite geneli yerine tek tek akademik alanlar (program grupları) düzeyinde ölçen yeni bir araştırmadır.

Aynı üniversitede bile alanlar arasında öğrenci deneyimi belirgin biçimde farklılaşır. Üniversite geneli tek bir memnuniyet puanı, güçlü bir programın öne çıkan yönlerini de, gelişime açık bir programın ihtiyaçlarını da ortalamanın içinde görünmez kılabilir. Öğrenci adayları çoğu zaman bir üniversiteyi değil belirli bir programı tercih eder; mevcut öğrenciler de deneyimlerini kendi alanları üzerinden yaşar. TÜMA-ALAN, memnuniyeti program grubu düzeyinde görünür kılarak bu boşluğu doldurur.

Sonuçlar, tek tek programlar yerine karşılaştırmayı anlamlı kılan bu dokuz alan grubu üzerinden raporlanır. Üniversitelerin ilgili programları bu gruplara eşlenir; gruplandırma esasları ilgili dönemin teknik raporunda tanımlanır. Aynı alan grupları TÜMA-Mezun araştırmasında da kullanılır. Her alan grubu için genel memnuniyet ve dört boyut puanı hesaplanır; alanlar bu göstergeler üzerinden üniversiteler arasında karşılaştırılabilir.